Pòtoprens, jounen lendi 27 novanm 2023._Sa fè kèk semèn depi redaksyon MagHaiti a te fè yon ti kanpe sou koze editoryal la, yon fason pou nou te pran yon ti rekil pou nou pi byen analize sitiyasyon peyi a. Ebyen nou fini pa konprann pa gen anyen k ap fèt pou abouti ak solisyon dirab. Tout moun sou blòf, tout politisyen sou woule moun nan farin, poutan popilasyon an fokis nan veye imèl oubyen pwogram wout pa bwa pou yo lage pye yo nan objektif pou rive kay Biden.
Sosyete a pran sa pou jwèt, men peyi a gen yon gwo kriz moun; pifò entèlektyèl, anpil nan moun ak konesans ki li nan gwo liv gentan lage pye yo pou bandi pa voye yo nan peyi san chapo. Pèsonn paka kritike yon endividi ki pran desizyon kite peyi sa, peyi sa n ap gade la tankou yon sigarèt ki limen nan 2 pwent. Nou pèdi anpil doktè, enjenyè, avoka, bòs mason, plantè, oungan, manbo, bòs tayè, elèv, inivèsitè, pwofesè, elatriye. Se tout kouch nan sosyete a ki afebli.
Si pou anpil moun pwogram imanitè Biden nan se yon delivrans, men nan bon lojik pwogram sa se dènye kou ki pou tiye koukou a. Èske nou ka kontwole konbyen polisye, anplwaye leta ak moun k ap travay labank ki gentan jwenn dokiman vwayaj yo pandan 10 dènye mwa ki sot pase la yo? Wi pwogram nan gen kote pozitif li, paske pral gen plis dyaspora ki pral travay kay tonton Sam pou voye lajan pou fanmi yo an Ayiti. Men si nou vle fè peyi tout bon vre, nou dwe wè bagay yo sou yon lòt ang, kote nou dwe kreye bon jan kondisyon pou nou kenbe jèn pwofesyonèl nou yo ki dwe asire avni peyi a demen.
Lè nou di « bon jan kondisyon an », nou fè referans ak konstriksyon lopital pou moun sispann mouri ak yon sen grip, konstriksyon wout pou moun kapab sikile lib e libè, kreye travay pou pwofesyonèl ki fin etidye aprè plizyè lane fè lajan pou yo pran swen tèt yo. Mete bon jan pwogram lojman sou pye pou frennen fenomèn bidonvil sa. Mete bon jan pwogram lwazi tankou sal sinema, teren foutbòl, plas piblik, sant kiltirèl epi bibliyotèk pou ti jèn sispann blanchi avanlè. Anplis, youn nan pi gwo ijans se kreye yon pwogram dezameman ak reyensèsyon pou sove kèk grenn bandi pami foul la epi debarase nou ak tout sa ki pa vle tande larezon yo.
Men chanjman sa n ap pale la, se pwojè ki ka abouti nan 20 ak 50 lane ankò si nou kòmanse kounya, paske peyi sa mande anpil travay, omwen pitit nou, pitit pitit nou ap kapab benefisye eritaj sa. Gwo pwojè sa yo p ap janm posib ak kalite pratik koripsyon k ap pouri aparèy leta a. Tout sa yo paka posib ak modèl dirijan nou gen la yo, yon bann politisyen poupetwèl ki pran peyi a an otaj depi plizyè mwa. Yo vag kou chamo, dayè yo pa janm pase sou wout Matisan an paske sanzave Vilaj Dedye yo ak Gran Ravin ba yo bout teren.
Tout bwat leta ap fonksyone ak mwens pase 30% kapasite yo daprè tout konsta yo, pa gen palman pouki kontwole minis defakto yo. Bouch tiyo koripsyon an louvri tout volim pou mesyedam PHTK yo ak ansyen manm opozisyon an naje nan trezò piblik la. ULCC ak koudèkont ap sòti rapò sou rapò pou mande mare vòlè k ap gagote lajan peyi a, pandan rès popilasyon an pa menm ka manje. Men, se domaj aparèy jistis la depatcha tikal pa tikal. Kounya si w gen yon ti bat bouch ak yon moun, gentan pase men nan tèt li, pa kite l al nan leta pou ou paske jij la ap fè w bay lajan ou pa genyen, kit ou gen tò kit ou gen rezon.
Pandatan sa, zak kidnapin yo ap miltipliye nan tout zòn metwopolitèn nan. Fwontyè peyi Dayiti ak Sendomeng fèmen depi kèk mwa, sa ki vin lakòz kagezon dwòg ki abitye sòti nan peyi Kolonbi, pase pa Sendomeng epi Ayiti pou ateri Etazini bloke nan wout. Komès sa paralize. Gang retounen nan fè kidnapin nan pou yo achte zam ak bal yon fason pou yo pran plis teritwa. Jwèt la vin santi di nan men nou, tout moun nan kache, tout zòn nan gè, tout moun sispèk kou chatpent. Bagay la ap prèske chavire nan gè sivil si sa kontinye konsa.
Pou moun k ap poze kesyon ki entèrè gang yo genyen nan mache pran tout tèritwa sa yo, ebyen repons la senp, depi yon kontwole yon zòn kagezon dwòg ak zam ap pase san kè sote. Gen gwo depo dwòg nan Gran Ravin, Vilaj Dedye ak nan komin Kwadèboukè. Menm si politisyen yo gen gwo responsablite nan sa k ap pase nan peyi Dayiti la, men bawon dwòg kolonbyen yo ak dominiken epi ti bandi pye blanch isit yo pou anpil tou.
Se pa voye monte, se yon reyalite. Dayè chèf gang Izo te di sa klè nan yon videyo, kote li te fè konnen moun Sodo vòlè machandiz li, ebyen se te yon kagezon dwòg ki te sou responsablite li lòt gang te vòlè. Se menm bagay sa ki debouche sou lanmò chèf gang Tyson epi replonje komin Site Solèy nan lagè.
Kisa leta fè pou bay bandi yo repons yo merite? Ebyen se teyat k ap fèt, se 50 kòb ak degouden, yon pati bandi gen vès epi lòt yo ap mache ak boyo. Nou gen yon premye minis defakto san pwotokòl k ap mache koube do li pou li salye tout lòt dirijan yo, yon fason pou yo ka toujou sipòte li sou pouvwa a menmsi li p ap regle anyen. Blan yo kanpe dan di dèyè Ariel Henry kòmsi se moun pèp la te vote. Ala ti pèp pa gen chans papa!
Yon lòt kote, tout vakam ki t ap fèt pou kanal Wanament la kanpe. Menmsi te gen yon gwo tèt ansanm nan kòmansman mouvman sa men anpil moun se te vizibilite yo t ap chèche. Si nou pa ta rive ateri ak pwojè kanal sa, nou mèt di se fini, pa gen espwa ankò epi moun pa bezwen goumen pou Ayiti ankò. Wi kanal la gen yon bon objektif pou li wouze 3000 ekta tè pou bay pitit Desalin yo manje, men anvan tout bagay kanal la plis reprezante yon senbòl pou di nou la toujou, ansanm nou fò, se nou ki pou sove tèt nou.
Pa gen kanpe pèp ayisyen!
Atik sa se pwopriyete prive ©️ Gwoup Medya MAGHAITI 2023
